CBAM 2026 Chính Thức Thu Phí: Hướng Dẫn Tính Toán Chi Phí Carbon Cho Doanh Nghiệp Xuất Khẩu
Giai đoạn chuyển tiếp của Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) đã kết thúc vào ngày 31/12/2025. Bước sang năm 2026, các doanh nghiệp xuất khẩu Sắt thép, Nhôm, Xi măng, Phân bón, Hydro và Điện sang thị trường EU đang đối mặt với thực tế tài chính khốc liệt: Phải trả tiền cho lượng phát thải của mình.
Theo báo cáo từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), CBAM có thể làm tăng chi phí xuất khẩu của các nước Đông Nam Á từ 5-15% tùy mặt hàng. Vậy cơ chế tính phí này hoạt động ra sao và doanh nghiệp Việt cần làm gì để bảo vệ biên lợi nhuận?
- Cơ chế vận hành của CBAM từ năm 2026 Khác với giai đoạn báo cáo thử nghiệm, từ năm nay, các nhà nhập khẩu EU (EU importers) bắt buộc phải mua “Chứng chỉ CBAM” (CBAM Certificates) tương ứng với lượng khí thải ròng có trong hàng hóa nhập khẩu.
Giá của chứng chỉ này được neo theo giá trung bình tuần của Hệ thống Thương mại Khí thải EU (EU ETS). Theo dữ liệu từ sàn giao dịch ICE Endex đầu năm 2026, giá carbon đang dao động quanh mức 100 EUR/tấn CO2.
- Bài toán ví dụ: Doanh nghiệp thép sẽ mất bao nhiêu tiền? Để hình dung mức độ ảnh hưởng, hãy xem xét một ví dụ cụ thể:
- Doanh nghiệp A (Việt Nam): Xuất khẩu 10.000 tấn thép sang Đức.
- Cường độ phát thải thực tế: 2.0 tấn CO2/tấn thép (Do dùng công nghệ lò cao truyền thống).
- Mức phát thải chuẩn miễn phí của EU (Benchmark): 1.5 tấn CO2/tấn thép.
- Giá chứng chỉ CBAM: 100 EUR/tấn CO2.
Công thức tính sơ bộ: Chi phí phải trả = Tổng sản lượng x (Phát thải thực tế – Mức chuẩn miễn phí) x Giá CBAM Chi phí = 10.000 x (2.0 – 1.5) x 100 = 500.000 EUR
Nhận định: Khoản chi phí 500.000 EUR (hơn 13 tỷ VNĐ) này sẽ được cộng vào giá thành, khiến thép Việt Nam đắt hơn so với thép nội địa EU hoặc các đối thủ đã chuyển đổi xanh.
- Chiến lược giảm thiểu chi phí thuế CBAM Theo khuyến nghị từ Deloitte, doanh nghiệp có 2 cách để giảm khoản tiền này:
- Giảm phát thải tại nguồn (Deep Decarbonization): Áp dụng công nghệ lò điện hồ quang (EAF), sử dụng năng lượng tái tạo. Phát thải càng thấp, thuế càng ít.
Cơ chế khấu trừ giá carbon đã trả: Nếu doanh nghiệp đã nộp thuế carbon hoặc mua tín chỉ carbon bắt buộc tại Việt Nam, số tiền này sẽ được trừ vào chi phí CBAM.
