Kịch bản “Overshoot”: Chúng ta đang vay mượn tương lai để trả giá cho hiện tại như thế nào?
Khi cánh cửa giữ nhiệt độ Trái Đất dưới 1.5°C đang khép lại nhanh chóng, các nhà hoạch định chính sách bắt đầu nói nhiều về kịch bản “Overshoot” (Vượt ngưỡng). Ý tưởng là: Chúng ta chấp nhận nhiệt độ tăng quá 1.5°C trong vài thập kỷ, sau đó dùng công nghệ để hút CO2 ra khỏi khí quyển và đưa nhiệt độ giảm trở lại vào cuối thế kỷ. Nhưng Báo cáo UNEP 2025 cảnh báo: Đây là một canh bạc nguy hiểm mà chúng ta đang đặt cược bằng chính sự ổn định của hệ sinh thái toàn cầu.
1. Cái giá khổng lồ của việc “dọn dẹp” bầu khí quyển
Theo tính toán của UNEP, để đưa nhiệt độ giảm trở lại sau khi đã vượt ngưỡng, thế giới sẽ cần đến lượng phát thải ròng âm (net-negative emissions) khổng lồ. Cụ thể, để giảm mỗi 0.1°C nhiệt độ vượt mức (ví dụ từ 1.6°C xuống 1.5°C), nhân loại cần loại bỏ khoảng 220 tỷ tấn CO2 (GtCO2) khỏi khí quyển.
Để dễ hình dung: Tổng lượng phát thải toàn cầu hiện nay là khoảng 57.7 GtCO2e/năm. Nghĩa là chúng ta cần “xóa sổ” lượng khí thải tương đương 4 năm hoạt động của toàn thế giới chỉ để giảm 0.1°C.
2. Rủi ro từ công nghệ Loại bỏ Carbon (CDR)
Chúng ta sẽ lấy CO2 ra bằng cách nào? Hiện tại có 2 phương pháp chính:
- Dựa vào thiên nhiên (Trồng rừng): Cần diện tích đất khổng lồ, cạnh tranh trực tiếp với đất nông nghiệp và an ninh lương thực. Hơn nữa, rừng có thể bị cháy ngược lại do biến đổi khí hậu (như năm 2024), giải phóng lại lượng carbon đã hấp thụ.
- Công nghệ kỹ thuật (DACCS/BECCS): Các hệ thống thu giữ không khí trực tiếp hiện nay vẫn có chi phí cực đắt đỏ và chưa được kiểm chứng ở quy mô toàn cầu.
3. Kết luận: Giảm phát thải ngay hôm nay vẫn rẻ hơn
Báo cáo kết luận rằng việc phụ thuộc vào CDR trong tương lai là “không chắc chắn và đầy rủi ro” (uncertain and risky). Chiến lược an toàn nhất không phải là vay mượn từ tương lai, mà là cắt giảm phát thải ngay lập tức (Mitigation).
