Quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng: Nền tảng cho phát triển đô thị bền vững
Ngành xây dựng đóng vai trò trung tâm trong quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng của mọi quốc gia.
Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng là hệ lụy về môi trường – đặc biệt là lượng phát thải khí nhà kính (KNK) đáng kể trong suốt vòng đời của một công trình xây dựng.
Trong bối cảnh các cam kết Net Zero và tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt, việc triển khai quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo phát triển bền vững và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
Hãy cùng Viện Đào Tạo IBS tìm hiểu thông qua bài viết dưới đây!
Vì sao ngành xây dựng cần kiểm kê khí nhà kính?
Ngành xây dựng là một trong những lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn nhất hiện nay, góp phần đáng kể vào biến đổi khí hậu toàn cầu. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), các hoạt động liên quan đến xây dựng và vận hành công trình chiếm tới 38% tổng lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Các nguồn phát thải trong ngành bao gồm:
- Sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng, thép, gạch, nhôm – vốn tiêu tốn nhiều năng lượng và thải ra lượng lớn khí CO₂ trong quá trình nung luyện.
- Hoạt động thi công tại công trường: sử dụng thiết bị cơ giới, máy móc hạng nặng, xe tải vận chuyển vật liệu, máy phát điện,…
- Quá trình vận hành công trình sau xây dựng: phát thải từ hệ thống điện, điều hòa không khí, chiếu sáng, thang máy,…
- Tháo dỡ và xử lý chất thải xây dựng, bao gồm vận chuyển, chôn lấp và tiêu hủy – đều phát sinh thêm lượng lớn phát thải gián tiếp.
Chính vì mức độ tác động đáng kể đến môi trường, ngành xây dựng đã trở thành một trong những lĩnh vực bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam.
Quy định này áp dụng cho các doanh nghiệp có mức phát thải lớn trong lĩnh vực xây dựng, sản xuất vật liệu xây dựng và các hoạt động liên quan, nhằm đảm bảo minh bạch hóa dữ liệu phát thải và thúc đẩy quá trình giảm phát thải hiệu quả.
Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng
Tại Việt Nam, Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Thông tư 17/2022/TT-BTNMT đã quy định rõ:
- Doanh nghiệp hoạt động trong ngành xây dựng, tiêu thụ từ 1.000 TOE (tấn dầu tương đương)/năm trở lên, hoặc có quy mô phát thải trên 3.000 tấn CO₂ tương đương mỗi năm, bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm/lần.
- Báo cáo kiểm kê khí nhà kính cần nộp trước 31/12 mỗi năm.
Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn quốc tế thường được sử dụng trong ngành xây dựng bao gồm:
- ISO 14064-1:2018 – kiểm kê khí nhà kính cấp tổ chức
- GHG Protocol for Project Accounting – áp dụng cho dự án xây dựng cụ thể
- EN 15978:2011 – đánh giá vòng đời công trình (LCA) theo chuẩn châu Âu
Quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng
Bước 1: Xác định phạm vi kiểm kê
Phạm vi kiểm kê bao gồm cả tổ chức (nhà thầu, công ty xây dựng) và dự án cụ thể. Doanh nghiệp cần xác định:
- Ranh giới tổ chức: theo kiểm soát tài chính hoặc vận hành
- Ranh giới hoạt động: bao gồm phát thải trong sản xuất vật liệu, vận chuyển, thi công, tháo dỡ, và cả vận hành công trình (nếu có)
- Các Scope phát thải:
- Scope 1: Đốt nhiên liệu tại công trường (máy móc, thiết bị thi công)
- Scope 2: Điện sử dụng tại công trường, văn phòng điều hành
- Scope 3: Vận chuyển vật liệu, chất thải, phát thải từ nhà cung cấp,…
Bước 2: Lựa chọn phương pháp và hệ số phát thải
Phương pháp phổ biến trong ngành xây dựng là:
- Tính toán gián tiếp: dựa trên mức tiêu thụ nguyên liệu, năng lượng × hệ số phát thải
- Đo trực tiếp: nếu có thiết bị đo tại hiện trường (ít phổ biến do chi phí cao)
Hệ số phát thải có thể lấy từ:
- Quyết định 2626/QĐ-BTNMT – hệ số quốc gia
- IPCC Guidelines – hệ số quốc tế
- EN 15804 hoặc cơ sở dữ liệu Ecoinvent – cho vật liệu xây dựng đặc thù
Lưu ý: Cần chọn hệ số phù hợp với công nghệ, điều kiện khí hậu và nguồn năng lượng sử dụng thực tế.
Bước 3: Thu thập dữ liệu đầu vào
Các dữ liệu cần thu thập bao gồm:
- Khối lượng vật liệu sử dụng: xi măng, thép, nhôm, kính, gạch,…
- Nhiên liệu tiêu thụ tại công trường: diesel, xăng, dầu FO,…
- Điện năng tiêu thụ
- Số lần vận chuyển vật liệu/chất thải và cự ly
- Thiết bị sử dụng và thời gian vận hành
- Khối lượng chất thải xây dựng phát sinh
Dữ liệu cần rõ nguồn gốc, có thể kiểm chứng và lưu trữ tập trung để phục vụ kiểm toán sau này.
Bước 4: Tính toán lượng phát thải
Áp dụng công thức:
Phát thải (kg CO₂e) = Dữ liệu hoạt động × Hệ số phát thải (EF) x GWP
Trong đó:
- Hệ số phát thải (EF) – tham khảo các nguồn sau:
- Nguồn quốc gia: QĐ 2626/QĐ-BTNMT
- Nguồn từ IPCC: https://www.ipcc.ch/reports/
- GWP – Global Warming Potential – Tiềm năng nóng lên toàn cầu: Tham khảo nguồn từ National Environment Agency: https://www.nea.gov.sg/our-services/climate-change-energy-efficiency/climate-change/
Ví dụ:
- 1 tấn xi măng sản xuất thải ra khoảng 800–900 kg CO₂e
- 1 lít dầu diesel đốt phát thải khoảng 2,68 kg CO₂e
Các kết quả sẽ được tổng hợp và quy đổi về đơn vị CO₂ tương đương (CO₂e) để tiện so sánh.
Bước 5: Kiểm soát chất lượng dữ liệu
- Xây dựng biểu mẫu thu thập thống nhất cho tất cả công trình
- Rà soát dữ liệu đầu vào định kỳ
- Đào tạo đội ngũ kỹ thuật về phương pháp kiểm kê
- Ứng dụng phần mềm để giảm sai sót thủ công và truy xuất dữ liệu dễ dàng
[hình minh họa]
[Chú thích hình: Kiểm soát chất lượng dữ liệu – Quy trình kiểm kê khí nhà kinh ngành xây dựng]
Bước 6: Đánh giá mức độ không chắc chắn
Do dữ liệu đầu vào chủ yếu được thu thập từ hiện trường, sai số thường đến từ:
- Nhập sai số liệu vật liệu
- Không ghi chép đầy đủ tiêu thụ nhiên liệu
- Ước tính thay vì đo lường
Có thể sử dụng phương pháp phân tích thống kê hoặc gán độ tin cậy (confidence level) cho từng nguồn dữ liệu.
Bước 7: Cập nhật khi có thay đổi trong dự án
Nếu trong quá trình thi công có thay đổi lớn như mở rộng quy mô, thay đổi công nghệ hoặc vật liệu sử dụng, doanh nghiệp cần tính toán lại lượng phát thải cho phần phát sinh này và cập nhật vào báo cáo cuối kỳ.
Bước 8: Lập và nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính
- Báo cáo theo Mẫu số 06 – Phụ lục II – Nghị định 06/2022/NĐ-CP
- Bao gồm thông tin dự án, nguồn phát thải, phương pháp tính toán, tổng lượng phát thải CO₂e
- Nộp lên Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc UBND tỉnh theo hệ thống dữ liệu điện tử quốc gia
Lợi ích khi kiểm kê khí nhà kính trong ngành xây dựng
- Tuân thủ quy định pháp luật: Tránh rủi ro pháp lý, đặc biệt với các nhà thầu thi công dự án công hoặc sử dụng vốn ODA.
- Đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế: Nhiều chủ đầu tư FDI, công trình LEED, EDGE,… yêu cầu nhà thầu cung cấp số liệu phát thải minh bạch.
- Tăng năng lực cạnh tranh và cơ hội tiếp cận tín chỉ carbon: Các công trình tiết kiệm phát thải có thể được ghi nhận và giao dịch trên thị trường carbon trong tương lai.
- Cải thiện hiệu quả vận hành: Thông qua kiểm kê, doanh nghiệp nhận diện được các điểm phát thải lớn để tối ưu quy trình thi công, giảm lãng phí nhiên liệu và chi phí vận hành.
Ai nên thực hiện kiểm kê khí nhà kính trong ngành xây dựng?
- Nhà thầu xây dựng lớn có nhiều dự án thi công
- Doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng
- Chủ đầu tư công trình xanh
- Tổ chức thiết kế, tư vấn, giám sát môi trường công trình
- Các doanh nghiệp xây dựng tham gia đấu thầu quốc tế hoặc dự án tài trợ bởi ngân hàng phát triển
Kết luận
Quy trình kiểm kê khí nhà kính ngành xây dựng là một bước tiến quan trọng không chỉ để tuân thủ pháp lý, mà còn là đòn bẩy chiến lược giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, cải thiện hiệu quả thi công và mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế.
Trong tương lai gần, việc minh bạch phát thải sẽ trở thành tiêu chuẩn cơ bản để công trình xây dựng được công nhận và tài trợ.
Nếu doanh nghiệp của bạn chưa có đội ngũ chuyên trách, có thể tham khảo các chương trình đào tạo chuyên sâu từ những đơn vị uy tín như Viện Đào tạo IBS, nơi cung cấp kiến thức thực tiễn về kiểm kê khí nhà kính, xây dựng lộ trình Net Zero và tiếp cận thị trường tín chỉ carbon – dành riêng cho các ngành như xây dựng, sản xuất và tài chính.
Khóa đào tạo kiểm kê khí nhà kính theo chuẩn ISO 14064 từ Viện đào tạo IBS
Nhằm đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cho đội ngũ chuyên viên tại các tổ chức Việt Nam, Viện đào tạo IBS hợp tác cùng VOS – Học viện tín chỉ carbon, xây dựng chương trình đào tạo “Chuyên viên Tài chính Xanh: Làm chủ lộ trình Net Zero và Tín chỉ Carbon”
Khóa học tập trung vào kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn ISO 14064, được thiết kế dành riêng cho khối doanh nghiệp, ngân hàng và các tổ chức đang hướng đến chiến lược phát triển bền vững.
Chương trình được xây dựng theo chuẩn quốc tế, cập nhật nội dung bám sát thực tiễn triển khai tại Việt Nam, và đặc biệt được bảo chứng bởi Intertek – tổ chức kiểm định và chứng nhận uy tín toàn cầu.
>>> Tìm hiểu chương trình đào tạo: Chuyên Viên Tài Chính Xanh: Làm Chủ Lộ Trình Net Zero Và Tín Chỉ Carbon
Công ty Cổ Phần Viện Đào Tạo & Tư Vấn Giải Pháp Doanh Nghiệp IBS
- 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Nguyễn Thái Bình, Quận 1, Tp. HCM
- Website: ibsglobal.vn
- Email: info@ibsglobal.vn
- Facebook: https://www.facebook.com/ibsglobal.vn/
Youtube: youtube.com/@ViệnĐàoTạoIBS
