Đánh Giá NDCs 2035: Sự Chậm Trễ Mang Tính Hệ Thống Và “Lỗ Hổng” Từ Các Cường Quốc

Theo lộ trình “cơ chế rà soát” (ratchet mechanism) của Hiệp định Paris, năm 2025 là thời điểm then chốt để các quốc gia đệ trình các Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDCs) mới với mục tiêu đến năm 2035. Đây được coi là bài kiểm tra quan trọng nhất về tham vọng khí hậu trong thập kỷ này. Tuy nhiên, Báo cáo Khoảng cách Phát thải 2025 (UNEP) đã đưa ra một đánh giá ảm đạm: Phản ứng của thế giới là “quá ít và quá muộn”. Dưới đây là phân tích chi tiết về sự thất bại mang tính hệ thống này.

1. Sự chậm trễ trên diện rộng: Thế giới đã bỏ lỡ “Cơ hội vàng” 

Tính đến hạn chót dữ liệu của báo cáo (30/09/2025), mặc dù thời hạn nộp NDC mới là tháng 2/2025, bức tranh toàn cầu vẫn rất chắp vá. Chỉ có 60 bên (chiếm 63% lượng phát thải toàn cầu) đã đệ trình hoặc công bố NDC mới cho năm 2035. Đáng lo ngại hơn, thế giới dường như đã từ bỏ việc sửa sai cho thập kỷ hiện tại. Chỉ có 13 bên (chiếm chưa đến 1% phát thải) cập nhật mục tiêu cho năm 2030. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang để mặc cho khoảng cách phát thải năm 2030 ngày càng nới rộng.

👉 [Đọc chi tiết bài phân tích]: Cơ Chế “Ratchet” Bị Phá Vỡ? Tại Sao Hạn Chót 2025 Lại Quan Trọng Đến Vậy? (Tìm hiểu về quy trình pháp lý của Hiệp định Paris và hệ quả của việc các nước lớn trì hoãn nộp cam kết).

2. Chất lượng cam kết: Phớt lờ “Con voi trong phòng” 

Số lượng đã ít, chất lượng các cam kết lại càng đáng báo động. Dựa trên các tiêu chí của Đánh giá Nỗ lực Toàn cầu (Global Stocktake), các NDC mới đang né tránh những vấn đề cốt lõi nhất:

• Nhiên liệu hóa thạch: Đây là điểm yếu chí mạng. Chỉ 29% NDC mới có mục tiêu giảm dần điện than. Đặc biệt, chưa có NDC nào đặt mục tiêu giảm sản xuất dầu khí hay loại bỏ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch kém hiệu quả.
• Năng lượng tái tạo: Dù 73% có nhắc đến, nhưng các mục tiêu thường mơ hồ và thiếu lộ trình cụ thể để “tăng gấp 3 công suất” vào năm 2030.

👉 [Đọc chi tiết bài phân tích]: Những Mảnh Ghép Còn Thiếu: Tại Sao Các NDC Mới Vẫn “Né Tránh” Nhiên Liệu Hóa Thạch? (Phân tích sâu về các lỗ hổng trong văn bản cam kết của các quốc gia G20).

3. Tác động thực tế: Những con số khiêm tốn 

Các NDC mới có giúp ích gì cho khí hậu không? Câu trả lời là có, nhưng rất hạn chế. Theo tính toán của UNEP, nếu thực hiện đầy đủ, các NDC mới của nhóm G20 sẽ giúp giảm khoảng 3.6 GtCO2e vào năm 2035 so với mức cam kết cũ. Tuy nhiên, nếu so với kịch bản chính sách hiện tại (current policies), mức giảm thêm thực tế chỉ là 2.8 GtCO2e. Con số này quá nhỏ bé so với khoảng cách hàng chục Gigaton cần phải lấp đầy để giữ mục tiêu 1.5°C.

👉 [Đọc chi tiết bài phân tích]: Hiệu Quả Thực Tế Của NDCs 2035: 3.6 GtCO2e Có Đủ Để Cứu Vãn Tình Thế? (So sánh con số giảm thải dự kiến với mục tiêu cần thiết để thấy rõ khoảng cách).

4. “Cú sốc” địa chính trị từ Hoa Kỳ 

Báo cáo dành riêng một phần để đánh giá tác động của việc Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định Paris (dự kiến tháng 1/2026). Tác động định lượng là rất rõ ràng: Nếu không có Hoa Kỳ, tổng mức giảm phát thải dự kiến của nhóm G20 vào năm 2035 sẽ giảm từ 3.6 GtCO2e xuống chỉ còn 2.7 GtCO2e. Nhưng nguy hiểm hơn là tác động chính trị: Sự rút lui này tạo ra một “tấm bình phong” hoàn hảo cho các quốc gia khác trì hoãn hành động và hạ thấp tham vọng của chính họ.

👉 [Đọc chi tiết bài phân tích]: Hiệu Ứng Domino: Sự Rút Lui Của Mỹ Đang Làm Suy Yếu Động Lực Toàn Cầu Như Thế Nào? (Phân tích rủi ro lan truyền từ Washington đến các thủ đô khác trong nhóm G20).

(Kết luận) Quy trình nâng cao tham vọng của Hiệp định Paris đang đối mặt với thử thách sinh tồn. Các cam kết mới hiện tại chỉ là những bước đi nhỏ, trong khi để vượt qua vực thẳm khí hậu, thế giới cần những bước nhảy vọt.